Α' Γυμνασίου-Αρχαία Ελληνική Γλώσσα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η & 3η

Θεωρία και Ασκήσεις στον τονισμό λέξεων

Κανόνες τονισμού

    1. Καμιά λέξη δεν τονίζεται πάνω από την προπαραλήγουσα: λύομεν, ἐλύομεν.

    2. Η προπαραλήγουσα, όταν τονίζεται παίρνει πάντοτε οξεία: παρήγορος.

    3. Κάθε βραχύχρονη συλλαβή όταν τονίζεται, παίρνει πάντοτε οξεία: νέος, δόξα, βωμός, πηγαί, ναοί.

   4. Η μακρόχρονη παραλήγουσα, όταν τονίζεται, παίρνει οξεία  εμπρός από μακρόχρονη λήγουσα: θήκη, κώμη, κλαίω.

  5. Η μακρόχρονη παραλήγουσα, όταν τονίζεται, παίρνει περισπωμένη εμπρός από βραχύχρονη λήγουσα :  κῆπος, χῶρος, δῶρον, εἶναι.

    6. Οι δίφθογγοι είναι μακρόχρονοι, εκτός από εξαιρέσεις δηλαδή τους διφθόγγους -αι και -οι  που όταν βρίσκονται  στο τέλος της λέξης είναι βραχύχρονοι:   στρατιῶται, ναῦται, δοῦλοι ενώ στρατιώταις, ναύταις, δούλοις.

    7.Όταν η λήγουσα είναι μακρόχρονη, η προπαραλήγουσα δεν τονίζεται : η βασίλισσα, αλλά της βασιλίσσης, ο ἄνθρωπος, αλλά του ἀνθρώπου (ο τόνος «κατεβαίνει» στην παραλήγουσα).

     8. Η ονομαστική, αιτιατική και κλητική, όταν τονίζεται στη λήγουσα, παίρνει οξεία :ὁ μαθητής,  τόν  μαθητήν,  ὦ  μαθητά,  αἱ  πηγαί,  τάς  πηγάς,  ὦ  πηγαί.

     9. Η μακροκατάληκτη γενική και δοτική (δηλ. η μακρόχρονη λήγουσα των ονομάτων), όταν τονίζεται, παίρνει περισπωμένη:  τοῦ ποιητοῦ,  τῷ ποιητῇ, τῶν θεῶν,  τοῖς θεοῖς, τῆς ὁδοῦ, τῇ ὁδῷ, τῶν τομῶν, ταῖς τομαῖς

AΣΚΗΣΕΙΣ

1.Να τονιστούν οι παρακάτω λέξεις( ˜ ή  ́ )

κηπος              δουλευω                      χωρος                       ἀνθρωπος

νησοι                νεφος                        νεος                          δωρον

ἀγρος                 πολις                       κωμη                   στρατιωται

σοφος               ἀφθονος                     ἐδαφος                      βελος

χειμων              μαθητης                    κητος                      φοβερος

λεων                 φωνη                       πηγαι                       γερων

ποιμενες            βελη                        ευγε                       ψηφος

ταυρος                 ρωμη                     κτηνος                  γενναιος

νομος                  τοιχος                     μηκος                    τομος

    

ζευγος                  μεσον                   περιβολος                 τοπος      

  

2. Να βάλετε τόνο όπου χρειάζεται:

α) Πανταχου τῳ νεῳ κοσμῳ ἀσφαλης ἡ σιωπη.

β) Οἱ θεοί και καλον και κακον πλουτον τοις ναυταις παρέχουσιν.

γ) Ἡ ἀχαριστία μάλα δικαιως ἦν μισητή τοις Περσαις.

δ)Ἀθηναιοι ἐπιτηδεύουσιν ἐν τῳ βίῳ πολλά.

ε) Αἱ μέν γάρ ὡραι ἐνθάδε εὐδαιμονες.

στ) Οἱ παιδες εἰς ἡλικίαν ἔλθωσιν.

Ζ) Οἱ ἀνθρωποι ἐν τοις λογοις ἐκπαιδεύονται.